consumer

Nowa regulacja konsumenckiego prawa odstąpienia

Od Świąt Bożego Narodzenia (od 25.12.2014) obowiązuje nowa ustawa regulująca prawa konsumenta. Zastąpiła ona dotychczas obowiązujące przepisy, tj. ustawę o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. 2002 Nr 141, poz. 1176, z późn. zm.) oraz ustawę o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. z 2012 poz. 1225).
Uchwalenie ustawy o prawach konsumenta (dalej w skrócie u.p.k.) jest bezpośrednią konsekwencją wdrożenia do polskiego systemu prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z 25.10.2011 w sprawie praw konsumentów.
Celem niniejszego artykułu jest wskazanie najważniejszych rozwiązań, jakie zostały przedstawione w nowej ustawie w tym w szczególności konsumenckiego prawa odstąpienia od umowy.

I.
Podstawowym prawem konsumenta, który zawiera umowę poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość jest prawo odstąpienia od umowy. Jest ono bezwzględnym i wyłącznym uprawnieniem konsumenta, z którego konsument może skorzystać nie podając żadnej uzasadnionej przyczyny. Należy pamiętać, iż skutki prawne skorzystania z prawa odstąpienia są daleko idące, gdyż powodują uznanie umowy za niezawartą, a zatem za nieważną.

Konsumenckie prawo odstąpienia istniało już na gruncie dotychczas obowiązujących przepisów, jednak nowa regulacja wprowadziła nowy termin do skorzystania z prawa odstąpienia. Obecnie wynosi on 14 dni (do 25.12.2014 obowiązywał 10 – dniowy termin do odstąpienia od umowy). Oświadczenie o odstąpieniu od umowy może być złożone w dowolnej formie (pisemnej bądź ustnej), jednak dla celów dowodowych istotne jest, by oświadczenie miało formę pisemną. Do zachowania terminu do odstąpienia od umowy wystarczające jest wysłanie w tym czasie oświadczenia o odstąpieniu. Liczy się data stempla pocztowego. Termin 14 – dniowy do skorzystania z prawa odstąpienia od umowy jest terminem zawitym, co do zasady nie ulega on przerwaniu ani zawieszeniu, a jego upływ uwzględniany jest z urzędu. Termin rozpoczyna swój bieg od dnia zawarcia umowy, a w przypadku umów obejmujących obowiązek wydania rzeczy, od dnia objęcia rzeczy w posiadanie. Co ważne do rozpoczęcia biegu terminu konieczny jest fakt poinformowania konsumenta przez przedsiębiorcę o prawie odstąpienia od umowy. Zaniechanie tego obowiązku powoduje, iż prawo odstąpienia od umowy wygasa po upływie 12 miesięcy, licząc od dnia w którym upłynął 14 – dniowy termin do odstąpienia (art. 29 ust. 1 u.p.k.). Przedsiębiorca, który zapomniał poinformować konsumenta przed zawarciem umowy winien to zrobić niezwłocznie w czasie biegu 12 miesięcznego terminu. Wówczas termin do odstąpienia od umowy upływa po 14 dniach od dnia udzielenia konsumentowi takiej informacji.

II.
Nasuwa się pytanie czy od każdej umowy zawartej na odległość oraz poza lokalem przedsiębiorstw można odstąpić?
Otóż nie. Ustawodawca przewidział wyjątki od wykonania prawa odstąpienia (art. 38 u.p.k.), w odniesieniu do umów:
1) o świadczenie usług, jeżeli przedsiębiorca wykonał w pełni usługę za wyraźną zgodą konsumenta, który został poinformowany przed rozpoczęciem świadczenia, że po spełnieniu świadczenia przez przedsiębiorcę utraci prawo odstąpienia od umowy;
2) w której cena lub wynagrodzenie zależy od wahań na rynku finansowym, nad którymi przedsiębiorca nie sprawuje kontroli, i które mogą wystąpić przed upływem terminu do odstąpienia od umowy;
3) w której przedmiotem świadczenia jest rzecz nieprefabrykowana, wyprodukowana według specyfikacji konsumenta lub służąca zaspokojeniu jego zindywidualizowanych potrzeb;
4) w której przedmiotem świadczenia jest rzecz ulegająca szybkiemu zepsuciu lub mająca krótki termin przydatności do użycia;
5) w której przedmiotem świadczenia jest rzecz dostarczana w zapieczętowanym opakowaniu, której po otwarciu opakowania nie można zwrócić ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych, jeżeli opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu;
6) w której przedmiotem świadczenia są rzeczy, które po dostarczeniu, ze względu na swój charakter, zostają nierozłącznie połączone z innymi rzeczami;
7) w której przedmiotem świadczenia są napoje alkoholowe, których cena została uzgodniona przy zawarciu umowy sprzedaży, a których dostarczenie może nastąpić dopiero po upływie 30 dni i których wartość zależy od wahań na rynku, nad którymi przedsiębiorca nie ma kontroli;
8) w której konsument wyraźnie żądał, aby przedsiębiorca do niego przyjechał w celu dokonania pilnej naprawy lub konserwacji; jeżeli przedsiębiorca świadczy dodatkowo inne usługi niż te, których wykonania konsument żądał lub dostarcza rzeczy inne niż części zamienne niezbędne do wykonania naprawy lub konserwacji, prawo odstąpienia od umowy przysługuje konsumentowi w odniesieniu do dodatkowych usług lub rzeczy;
9) w której przedmiotem świadczenia są nagrania dźwiękowe lub wizualne albo programy komputerowe dostarczane w zapieczętowanym opakowaniu, jeżeli opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu
10) o dostarczanie dzienników, periodyków lub czasopism, z wyjątkiem umowy o prenumeratę;
11) zawartej w drodze aukcji publicznej;
12) o świadczenie usług w zakresie zakwaterowania, innych niż do celów mieszkalnych, przewozu rzeczy, najmu samochodów, gastronomii, usług związanych z wypoczynkiem, wydarzeniami rozrywkowymi, sportowymi lub kulturalnymi, jeżeli w umowie oznaczono dzień lub okres świadczenia usługi;
13) o dostarczanie treści cyfrowych, które nie są zapisane na nośniku materialnym, jeżeli spełnianie świadczenia rozpoczęło się za wyraźną zgodą konsumenta przed upływem terminu do odstąpienia od umowy i po poinformowaniu go przez przedsiębiorcę o utracie prawa odstąpienia od umowy.

III.
Skorzystanie przez konsumenta z prawa odstąpienia nakłada na obydwie strony stosunku prawnego następujące obowiązki:

1) Obowiązek zwrotu świadczeń.
Konsument obowiązany jest do zwrotu otrzymanego świadczenia niezwłocznie po odstąpieniu, nie później jednak niż w terminie 14 dni, chyba że przedsiębiorca zaproponował, że sam odbierze rzecz.
Konsument ponosi bezpośrednie koszty zwrotu rzeczy, tj. koszty przesyłki.

Przedsiębiorca jest zobowiązany niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania oświadczenia konsumenta o odstąpieniu od umowy, zwrócić konsumentowi wszystkie dokonane przez niego płatności, w tym koszty najtańszego dostarczenia rzeczy, np. jeżeli konsument wybrał zwrot rzeczy kurierem zamiast pocztą, to przedsiębiorca nie musi zwracać mu różnicy.
Przedsiębiorcy przysługuje prawo zatrzymania pieniędzy do czasu otrzymania rzeczy z powrotem lub dostarczenia przez konsumenta dowodu jej odesłania, w zależności od tego, które zdarzenie nastąpi wcześniej.
Tylko w przypadku gdy umowę zawarto poza lokalem przedsiębiorstwa a rzecz dostarczono konsumentowi do miejsca, w którym zamieszkiwał w chwili zawarcia umowy, przedsiębiorca jest zobowiązany do odebrania rzeczy sam na swój koszt, gdy ze względu na charakter rzeczy nie można jej odesłać w zwykły sposób pocztą.

2) Ponoszenie odpowiedzialności za zużycie rzeczy.
Konsument ponosi pełną odpowiedzialność za zmniejszenie wartości towaru, będące wynikiem korzystania z niej w sposób wykraczający poza konieczny do stwierdzenia charakteru, cech i funkcjonowania rzeczy. Przedsiębiorca będzie mógł żądać od konsumenta zapłaty za zmniejszenie wartości towaru od chwili wydania do momentu odstąpienia od umowy. Oczywiście konsument ma zapewnioną swobodę sprawdzenia zamówionego towaru, ale tylko w graniach, w jakich mógłby to robić w sklepie. Natomiast w sytuacji, gdy konsument w pełni użytkuje towar, a następnie odstępuje od umowy i zwraca go, musi liczyć się z obowiązkiem zwrotu odszkodowania za utraconą wartość towaru na skutek jego eksploatacji.

3) Obowiązek rozliczenia się za usługi już wykonane.
Poza lokalem przedsiębiorstwa i na odległość zawierane są także umowy o dostarczenia takich usług jak woda, gaz, prąd, energia elektryczna, cieplna, gdy nie są one dostarczane w ograniczonej objętości lub ilości. Konsument otrzymuje je natychmiast po zawarciu umowy, a zwłaszcza przed upływem ustawowego terminu do odstąpienia od umowy. Wymagane jest wówczas uzyskanie wyraźniej zgody „żądania” konsumenta do świadczenia ww. usług. W przypadku odstąpienia od zawartych umów, konsument zostanie obciążony kosztami za usługi lub dobra dostarczone do chwili odstąpienia. Wynagrodzenie oblicza się proporcjonalnie do zakresy spełnionego świadczenia. Konsument może się uchylić od obowiązku zapłaty tylko wówczas, gdy przedsiębiorca nie pouczył go o prawie odstąpienia i sposobach jego wykonania.

Ustawa o prawach konsumenta jest w całości pro-konsumencka, a konsument nie może, pod rygorem nieważności, zrzec się praw przyznanych mu w tej ustawie. Postanowienie poszczególnych umów mogą być dla niego jedynie korzystniejsze, a umowy mniej korzystne, jako sprzeczne z ustawą, dotknięte są nieważnością bezwzględną. Ustawodawca stworzył instrument, teraz najważniejsze jest, by konsument był świadomy swoich praw i umiał z nich skorzystać.

Dorota Baran
radca prawny

Kancelaria Radcy Prawnego Dorota Baran
ul. Kopernika 2/9, Drezdenko

Brak komentarzy

ZOSTAW KOMENTARZ

POPULARNE