_DSC7005_1

25-lecie samorządu w Polsce

      Powstanie samorządu gminnego było największym osiągnięciem pierwszego niekomunistycznego rządu w Polsce w roku 1990. Bardzo dużą część władzy przekazano na niższy szczebel. Pozwoliło to na rozwój lokalnych inicjatyw. Jedni wykorzystali to bardzo dobrze, inni trochę gorzej. Nawet najwięksi przyznają, że samorządy były najlepszym wytworem przemian wolnej Polski. Najważniejsze, że na miarę swoich mieszkańców rozwiązujemy własne problemy.

Ojcowie reformy i nasze pierwsze doświadczenie

      W czasie przełomu 1989/90 historia nabrała rozmachu. Jednym z wielkich sukcesów pierwszego niekomunistycznego rządu było przeprowadzenie reformy samorządowej, a twórcą przemian w tej dziedzinie był zmarły niedawno prof. Jerzy Regulski. Miał niemal 60 lat i pracował na Uniwersytecie Warszawskim. Do tego momentu w ogóle nie funkcjonował w świadomości samorządowców, gdyż po prostu nie było samorządu. Przypomnę, że najprostsze decyzje, w tym dotyczące założenia we wsi lampy w pobliżu stacji kolejowej, zapadały na szczeblu centralnym. Stąd u progu reformy samorządowej pojawiły się głosy dezawuujące kompetencje ludzi mieszkających na prowincji. Innego zdania byli autorzy tej ustawy i przy wsparciu ówczesnego premiera, Tadeusza Mazowieckiego w ekspresowym tempie przekazano gminom władzę i zadania wraz z odpowiednią częścią środków.
Pierwsze wolne wybory do Rady Miasta i Gminy Drezdenko przeprowadzono 27 maja 1990 r. Wybrano wówczas 27-osobową radę, a rada spośród siebie burmistrza. Większość w radzie osiągnęli przedstawiciele Komitetów Obywatelskich, stąd pierwszym burmistrzem został wybrany pan Jerzy Skrzypczyński wywodzący się ze środowisk opozycyjnych.

Zadania samorządu i zagrożenia

      Jakie zadania ma gmina? Najważniejsze wymienię: gospodarka nieruchomościami, ochrona środowiska, ścieki i wodociągi, pomoc społeczną, utrzymanie i budowa gminnych dróg, edukacja na poziomie od przedszkola po gimnazjum, kultura i kultura fizyczna (domy kultury, biblioteki, urządzenia sportowe) i obiekty gminne. Tyle w skrócie. Warto tu zauważyć, że gmina będąc właścicielem nieruchomości na swoim terenie, mogła sama decydować o planach gospodarczych swojej jednostki i czerpać dodatkowo korzyści. Polskie przemiany zaczynamy doceniać dopiero teraz, gdy dokonujemy porównania z państwami ościennymi, które nie przeprowadziły takich przemian. Polska demokracja, przy całej swojej niedoskonałości, wyzwoliła bardzo wiele w ludziach. Jedną z ważnych zasad jest solidaryzm, dzięki któremu słabsze samorządy mogą trwać poprzez dofinansowanie z bogatszych jednostek.
Czy samorząd boryka się z problemami i kto je stwarza? Jak wspomniałem u podstaw reformy samorządowej stanęła zmiana finansowania. Wraz z władzą samorządy otrzymały pieniądze na wykonywanie tych zadań, nieruchomości, które mogły także wzmocnić sytuację finansową gmin, a także dochody własne (podatek lokalny). Więcej! Umocniono pozycję samorządów w konstytucji. Artykuł 167, punkt 1 określający zasady dotyczące finansowania wyraźnie mówi, że „jednostkom samorządu terytorialnego zapewnia się udział w dochodach publicznych odpowiednio do przypadających zadań.” Znaczy to tyle, że jeśli nowa ustawa narzuca dodatkowe zadanie gminom skutkujące zwiększeniem finansów, to należy także w budżecie państwa znaleźć na to środki. Każde inne rozwiązanie powoduje łamanie konstytucji. Dziś często posłowie przegłosowują takie ustawy, jednak bez pokrycia ze strony budżetu państwa. W takiej sytuacji wójt lub burmistrz znajdują się w pułapce. Jeśli nie wykonają, to grozi mu dyscyplina budżetowa, jeśli wykonają to tylko wówczas, gdy albo zrezygnują z inwestycji w gminie (czasami bardzo ważnych, np. drogi, place, chodniki ), albo podniosą podatki lokalne. Krótko mówiąc, do populizmu posłów dokłada każdy z nas. Posłowie mają czyste ręce, choć ewidentnie łamią konstytucję. Odium tych decyzji spada na władze samorządowe, choć one nie są temu winne. Zresztą, przysłuchując się niemal wszystkim kandydatom na funkcję prezydenta, z przykrością muszę stwierdzić, że oni bardzo tej Polski nie lubią. Szkoda, że tylko jeden z nich  bronił dokonań ostatniego 25-lecia.

Samorząd przyjazny mieszkańcom?

Na czym polega sukces reformy samorządu. Przede wszystkim upodmiotowiono obywateli. Stworzono grupę ludzi, radnych, których sami wybieramy. Procedura jest prosta i poddać się jej może każdy. Dano określoną pulę pieniędzy i nadano zasady ich wydawania.
Piszę o upodmiotowieniu obywateli i grup skupionych wokół dowolnego zadania. Wiele symptomów poszerzenia aktywności obywatelskiej funkcjonuje w naszym mieście. Sens władzy samorządowej zasadza się na wyzwoleniu jak największej aktywności obywatelskiej. Czy to wspomnianych grup, czy też stowarzyszeń. W tym kontekście przyjaźnie patrzę na inicjatywę radnych i władz Drezdenka polegającą na powołaniu rady młodzieżowej miasta, rady senioralnej i reprezentacji wszystkich stowarzyszeń. Przecież miasto może wzbogacić się o wiele ciekawych wydarzeń, które tanio mogą zrobić kluby sportowe, stowarzyszenia czy nawet grupy nieformalne. Jako przykład można wymienić inicjatywę byłego mieszkańca Drezdenka, który był pomysłodawcą wiosennego biegu pod nazwą „Drezdenecka Dycha”. Bardzo udana impreza. Rolą samorządu jest także pobudzanie obywateli do działania. Mam nadzieję, że takich inicjatyw będzie coraz więcej.

Wiesław Pietruszak

Brak komentarzy

ZOSTAW KOMENTARZ

POPULARNE